ارزشیابی مهارت های نوشتاری (املا و انشای فارسی)در پایه ی ششم

  توجه :مطالب این قسمت برگرفته از وبلاگ ارزشمند دکتر اکبری شلدره از مولفان فارسی ششم و مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دفتر تالیف است.

ارزشیابی مهارت های نوشتاری- الف:  املای فارسی ششم

املای فارسی : کتبی (20 نمره)

- ارزشیابی تکوینی (20 نمره)

20 نمره املای تقریری تقسیم بر دو ،به اضافه ی 10 نمره طرح سوال از بخش فعالیت های املایی کتاب مهارت های نوشتاری و پرسش های املایی معلم ساخته .   

- ارزش یابی پایانی (20 نمره)

20 نمره املای تقریری تقسیم بر دو + 10 نمره طرح سوال از بخش فعالیت های املایی کتاب مهارت های نوشتاری و پرسش های املایی معلم ساخته. 20=10نمره پرسش ها+10= 2 ÷20نمره ی تقریری .

* نمره ی نهایی :

میانگین ارزش یابی تکوینی و پایانی (20= 2 ÷40 =20+20)

یادآوری : املای تکوینی (مستمر) همیشه از درس جدید نیست و می توان از درس های پیشین و حتی از شعرها ، بخوان و بیندیش ها و دیگر کتاب های درسی همان پایه نیز املا گفت .

ارزشیابی مهارت های نوشتاری – ب: نگارش و انشا

انشای فارسی (20 نمره)

- ارزش یابی تکوینی (20 نمره) :

10 نمره ،نوشتن موضوع انشا + 10 نمره طرح پرسش هایی از فعالیت های انشایی و نگارشی کتاب مهارت های نوشتاری و پرسش های نگارشی معلم ساخته .

- ارزش یابی پایانی (20 نمره) :

10 نمره، نوشتن موضوع انشا + 10 نمره طرح پرسش هایی از فعالیت های انشایی و نگارشی کتاب مهارت های نوشتاری وپرسش های نگارشی معلم ساخته .

* نمره ی نهایی :

میانگین ارزش یابی تکوینی و پایانی (20= 2 ÷40 =20+20)

لازم است در ارزش یابی نگارش و انشا به موارد زیر توجه شود :

1) به کارگیری واژگان مناسب و تعبیرها و ترکیب های خوش ساخت

 2) به کارگیری درستِ نکته های نگارشی ، دستوری و املایی.

  3) توانایی بهره گیری از نکات آموزشی مطرح شده در کارگاه نویسندگی

 4) بیان و توصیف دقیق مشاهدات .

  5) پیراسته ، ویراسته و پاکیزه نویسی .

6) استفاده از آیات و روایات متناسب با موضوع.

7) به کارگیری و استفاده مناسب از ضرب المثل ها و اشعار مناسب.

  8) رعایت نظم منطقی و پرورش موضوع.     

  9) تاکید و توّجه به استفاده از جمله های نو و خلاق.

10) بهره گیری از تخیل و عناصر زیبایی سخن.

11) در صورت برخورداری نوشته از فضای خلاقانه و نگاه نو ، می توان از برخی کاستی های ظاهری و کم اهمیّت مانند خط خوردگی ها ، چشم پوشی کرد.

ارزش یابی درس مهارت های خوانداری فارسی ششم

   ارزش یابی درس مهارت های خوانداری فارسی ششم

ردیف	عنوان	نمره
1	خوانش متن (نظم و نثر)	6
2	درک و دریافت	4
3	حفظ شعر	2
4	فن بیان	2
5	یادآوری	2
6	کارگاه درس پژوهی	2
7	خود ارزیابی	1
8	معنی واژه	1
جمع کل		20

  *شرح موضوع های ارزش یابی مهارت های خوانداری فارسی:

1) خوانش متن :

خوانش متن شامل متون نظم و نثر است (3 نمره نظم ، 3 نمره نثر)

در خوانش متن توجه به موارد زیر ضروری است :

- رعایت آهنگ

- توجه به لحن کلام

- رعایت تکیه:تکیه ،فشار آوایی است که روی هجای کلمه ایجاد می شود و موجب برجسته شدن هجای کلمه می شود. در مورد کلمات چند هجایی باید توجه کنیم که تغییر در هجا باعث تغییر در معنی کلمه می شود.

مانند : سبزی sabzi  (به معنی سرسبزی و طراوت)   ،     سبزی sab/zi  (سبز هستی )

          ولی vali  (سرپرست)                                 ،           ولی va/li  (اما)

- رعایت مکث و درنگ

- رعایت ایستگاه های آوایی : منظور از ایستگاه های آوایی ، جاهایی است که سخن نیاز به قطع و وصل و کشش های آوایی دارد و به عبارتی رعایت زیر و بم کلمات است.

 

  2 – درک و دریافت( درک مطلب):

در این بخش به ارزشیابی توانایی تفکر و قدرت نقد و تحلیل دانش آموزان ازمعنی و مفهوم شعر و نثر و محتوای درس ، بخوان و بیندیش ، حکایت و ... توجه می شود. می توان از پرسش های فعالیت درس در کتاب مهارت های نوشتاری فارسی نیز البته به صورت شفاهی در این بخش ،ارزش یابی کرد .

3 – حفظ شعر: در این بخش لازم است هر یک از شعرهای (بخوان و حفظ کن) کتاب را دانش آموزان در طول یادگیری مستمر و ارزش یابی تکوینی،حفظ کنند ؛زیرا تاکیدی هست تا حافظه ی دانش آموزان خوب پرورش یابد ، تقویت حافظه ،پایه ی دیگر سطوح یادگیری است اما برای ارزش یابی پایانی در نوبت اول و آخر ، کافی است یک شعر را به دلخواه از حفظ، ارائه نمایند.در آزمون کتبی برای سنجش توانایی حفظ شعر ،بیت یا ابیات به صورت کامل خواسته شود و از دادن پرسش های تکمیل کردنی یا جای خالی در این بخش ،خودداری گردد.

4 – فن بیان

در قلمرو مهارت های خوانداری زبان ، پرورش و تربیت مهارت درست سخن گفتن یکی از اصلی ترین اهداف است. از این مهارت به عنوان مهارت «فن بیان» یا «سخنوری» یاد می شود. مقصود ما از فن بیان در فارسی ششم آن است که دانش آموز بتواند دیده ها ، خوانده ها ، شنیده ها و نتیجه ی اندیشه و تفکر خود را درست بر زبان آورد. این مهارت هم مانند دیگر مهارت های زبانی به تمرین و تکرار نیاز دارد. بنابراین لازم است در فرصت های آموزش و یادگیری به گروه ها و افراد مجال خوب سخن گفتن داده شود.

خوب گوش دادن ، خوب دیدن ، مشارکت فعال در فعالیت های گروهی ، بازی ها و نمایش های آموزشی ، مقدماتی هستند برای کسب مهارت پرورده گویی و خوب سخن گفتن و مهارت «فن بیان».

5-یاد آوری :

هدف :               -   رشد مهارت های زبانی

                       - شناخت ساختمان نحوی زبان فارسی

                      - تفسیر و بازشناسی کاربرد واژه ها

                      - تشریح عناصر زبانی

در ارزش یابی شفاهی فارسی لازم است دانش آموزان به نکات و موضوع های زبانی و ادبی مطرح شده در بخش یادآوری ها نیز توجه داشته باشند و معلمان محترم در ارزش یابی ،بیش تر به جنبه های کاربردی این نکته ها و تحلیل متن درس ها به کمک این نکات از سوی دانش آموز توجه نمایند.

6-کارگاه درس پژوهی :

هدف :                  - تجسم بخشیدن به آموزه های درسی

                           - مشارکت در کارگروهی

                           - تقویت تفکر جمعی

                          - عمق بخشیدن به یادگیری

اختصاص دو نمره به این بخش به معنی توجه به عملکرد دانش آموزان در طول آموزش و یادگیری مستمر و میزان فعالیت آنان در کارهای جمعی کارگاهی در کلاس و بیرون از کلاس است . روشن است که در اجرای فعالیت های کارگاه درس پژوهی و ارزش یابی آن ، هم نمره های فردی و هم نمره های گروهی باید در نظر گرفته شود.

7 – خودارزیابی :

           هدف: ارائه پاسخ شفاهی برخاسته از تفکر و برداشت از محتوای درس مهارت سخن گفتن ، فن بیان و میزان درک دانش آموز از مطالب درس.

از آن جا که چینش سوالات این بخش از سطح هم گرا به سطح واگرا است ، پرسش های نوع سوم از ارزش یاد دهی – یادگیری بیشتری برخوردارند و در این بخش ،شایسته است که سوالات واگرا بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

8-معنی واژه :

شناخت معنی واژگان به صورت مستقل و بیرون از متن، انجام نمی شود بلکه ارزشیابی از این بخش در قالب کلمات مترادف ، متضاد و شبکه معنایی صورت می پذیرد.

شیوه نامه ی ارزش یابی درس زبان و ادبیات فارسی پایه ی ششم

با توجه به لزوم اطلاع بیش تر همکاران از شیوه نامه ی ارزش یابی درس زبان و ادبیات فارسی پایه ی ششم ،آن را از وبلاگ ارزشمند آقای دکتر فریدون اکبری شلدره  آورده ام .امید است همکاران محترم با توجه به آن به ارزشیابی اقدام کنند و نظر و رهنمودهای اصلاحی خویش را بیان نمایند.نکات تکمیلی از سوی این جانب در بخش های بعدیتقدیم می گردد.

شیوه نامه ی ارزش یابی درس زبان و ادبیات فارسی پایه ی ششم

ساعات آموزش	مواد درسی	نوع آزمون و ارزش یابی
5  ساعت  در هفته	1 : مهارت های خوانداری فارسی   2- مهارت های نوشتاری: املا   3- مهارت های نوشتاری: نگارش و انشا	شفاهی – آزمون عملکردی   کتبی   کتبی

 

تذکر: از تفکیک ساعت و موضوع آموزش مهارت های زبانی و واگذاری آن به برنامه های دیگر ،جداً خودداری شود.بی توجهی به این مساله ، آسیب اصلی برنامه در سال های گذشته بوده است.

درس زبان و ادبیات فارسی به سه ماده ی درسی ، بخش شده است :

1) مهارت های خوانداری فارسی

2) مهارت های نوشتاری : الف - املا

 3) مهارت های نوشتاری : ب - نگارش و انشا

هر یک از این سه عنوان درس ، به صورت مستقل ، بیست نمره دارند ، چگونگی ارزش یابی و نمره گذاری درس ها در پی ، می آید.

1 – فارسی (مهارت های خوانداری) ، این درس به آموزش و تقویت مهارت های شفاهی یا گفتاری زبان می پردازد. در ارزش یابی هم انتظار می رود ، پاره مهارت های خوانداری زبان ، مورد توّجه همکارن قرار گیرد.

در این برنامه تاکید بر تقویت مهارت های گوش کردن ، تمرکز داشتن ، درست حرف زدن ، گفت و گوی دو نفره ، گفت و گو در جمع ، خوانش صحیح متن و حفظ شعر از اهداف اساسی است که با هم دیده شده اند .در ارزش یابی باید استقلال آن ها حفظ شود.

از سوی دیگر در کتاب فارسی علاوه بر متون نظم و نثر فارسی گذشته و   معاصر ، درک و فهم محتوای متون نیز ضروری است بدین منظور در ارزشیابی توجه به توانایی تفکر ، قدرت نقد و بررسی و تحلیل نیز در نظر گرفته شده است.

یادآوری :آزمون پایانی مهارت های خوانداری فارسی به صورت شفاهی برگزار می شود ولی برای این که همکاران بتوانند از همه ی دانش آموزان ارزشیابی یکسانی به عمل آورند و نمره هایی برای هر یک داشته باشند، پیشنهاد می شود : ماهی یک بار آزمون کتبی هم برای ارزشیابی از فارسی برگزار شود. در برگزاری این آزمون ،پرسش های صفحه های نخست هر درس در کتاب مهارت های نوشتاری با عنوان «فعالیت های متن درس» می تواند به کار گرفته شود. (ارزیابی تکوینی یا مستمر).